Ο Ομπάμα, ο Γ.Α. Παπανδρέου και ο Μίνως Ζομπανάκης

Διαβάζω στην Καθημερινή: "Ο Πρόεδρος Μπ. Ομπάμα, αφού παραμέρισε τις λυσσαλέες αντιδράσεις, ανακοίνωσε χτες μέτρα μείωσης της ανάληψης τραπεζικού ρίσκου, τα οποία διέπονται από μεγαλύτερη αυστηρότητα από εκείνη που συνιστούσε το υπουργ. Οικονομικών. Απλώς έκανε δεκτές τις προτάσεις του Πολ Βόλκερ, πρώην προέδρου της Κεντρ. Τράπεζας των ΗΠΑ και σήμερα οικονομικού συμβούλου του Λευκού Οίκου. Να επισημανθεί ότι ο Βόλκερ συνεργάζεται επί σειρά ετών και είναι στενός φίλος του Έλληνα Μεγαλοτραπεζίτη - του σπουδαιότερου στον κόσμο - Μίνωα Ζομπανάκη. "

Eνας Κρητικός ψηλός όπως και οι πρόγονοί του, που τρέφονταν με αγνό γιαούρτι και φρέσκα ψάρια, με ένα παραδοσιακό μουστάκι –τυπικό γνώρισμα των ανδρών της ιδιαίτερης πατρίδας του– αλλά και πάντα έτοιμος να χαμογελάσει, ο Μίνως Ζομπανάκης χαρακτηρίζεται από την ευκολία με την οποία αρπάζουν τις ευκαιρίες οι μεσογειακοί άνθρωποι. Οι ευγενικοί του τρόποι προλείαναν το έδαφος για τη μεγάλη σταδιοδρομία του στον τραπεζικό κλάδο και ειδικότερα στον τομέα της χρηματοδότησης, ενώ του διασφάλισαν μια φιλική ατμόσφαιρα με τους πελάτες του, που συνηθίζουν να τον αποκαλούν «Μίνω». Κάπως έτσι αλλά και με ακόμη πιο κολακευτικά λόγια σκιαγραφεί το πορτρέτο του υπερογδοηκοντούτη σήμερα Μίνωα Ζομπανάκη, ο David Lascelles, συνεργάτης της βρετανικής εφημερίδας Financial Times, σε αφιέρωμα στον επιτυχημένο συμπατριώτη μας.

Υπάλληλος της Τραπέζης της Ελλάδος στο κλίμα αβεβαιότητας της μεταπολεμικής Ελλάδας, ο νεαρός τότε Μίνως Ζομπανάκης αποτελούσε το 1948 μέλος της ομάδας που συνέστησαν οι Αμερικανοί στο πλαίσιο του Σχεδίου Μάρσαλ για την ανοικοδόμηση της ελληνικής οικονομίας. Αρμοδιότητά του ήταν η έγκριση αδειών για εισαγωγές, θέση ιδιαίτερα κρίσιμη όχι μόνον επειδή φύλαγε τις πύλες του εμπορίου, αλλά και επειδή οι Αρχές της χώρας επέβαλαν ελέγχους στις εισαγωγές για να ρυθμίσουν την προσφορά χρήματος και να αναχαιτίσουν τον πληθωρισμό. Hταν η αρχή μιας αξιοσημείωτης σταδιοδρομίας που μετέφερε έναν Κρητικό χωρικό, όπως αρέσκεται να αυτοαποκαλείται, στα υψηλά κλιμάκια της διεθνούς χρηματοδότησης, όπου και του δόθηκε η ευκαιρία να χρησιμοποιήσει τα χαρίσματά του για να προωθήσει ορισμένες από τις πλέον εντυπωσιακές χρηματοπιστωτικές καινοτομίες της μεταπολεμικής εποχής.

Oπως τονίζει και το αφιέρωμα της βρετανικής εφημερίδας, ο κ. Ζομπανάκης βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων στις χρηματαγορές επί μεγάλο τμήμα του δεύτερου μέρους του 20ού αι., άλλοτε επινοώντας καινοτομίες και άλλοτε προσφέροντας ένα σταθερό χέρι σε στιγμές κρίσης. Μπορεί να υπερηφανεύεται ότι δημιούργησε στην Ευρώπη μια από τις σημαντικότερες πηγές πίστωσης του σύγχρονου κόσμου: Την αγορά κοινοπρακτικών τραπεζικών δανείων, της οποίας ο ετήσιος κύκλος εργασιών υπερβαίνει σήμερα τα δύο τρισ. δολάρια, όσο δηλαδή είναι το μέγεθος της βρετανικής οικονομίας. Πρόκειται για την αγορά που έδωσε ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη σχεδόν σε όλες τις χώρες του κόσμου ενώ προσέφερε κεφάλαια σε έναν πολύ μεγαλύτερο αριθμό δανειοληπτών.

Ο ευρηματικός Κρητικός

Ο αρθρογράφος της FT επικαλείται τον γενικό γραμματέα του ΟΟΣΑ, Aνχελ Γκουρία, που γνωρίζει τον κ. Ζομπανάκη 40 χρόνια, και τονίζει πως «αναμφίβολα ο Μίνως συνεισέφερε σε έναν μείζονα μετασχηματισμό των χρηματαγορών. Υπήρξε αρχιτέκτονας ενός συστήματος που προσέφερε ρευστότητα σε παγκόσμια κλίμακα, ένα είδος παγκοσμιοποίησης». Παραθέτει μάλιστα ως σταθμό στη σταδιοδρομία του ευρηματικού Κρητικού τη μεσολάβησή του, το 1969, για τη χορήγηση του πρώτου κοινοπρακτικού δανείου ευρωδολαρίων προς το Ιράν, που χρειαζόταν άμεσα 80 εκατ. δολάρια. Για τη σύναψη της συμφωνίας ο Ζομπανάκης χρησιμοποίησε την προσωπική του γνωριμία τόσο με έναν εκ των αντιπροέδρων της Τράπεζας του Ιράν όσο και με τον διοικητή της Τράπεζας της Ιταλίας. Μέσω μιας τολμηρής και καινοτόμου διαδικασίας, όχι μόνον διασφάλισε τα κεφάλαια που ήθελε να αντλήσει το Ιράν, αλλά δημιούργησε τις συνθήκες για την αποκατάσταση του κύρους του νομίσματος της Ιταλίας, που τότε είχε πληγεί από μια ασυνήθη εκροή κεφαλαίων προς τράπεζες της Ελβετίας. Το σύνθετο σχήμα του δανείου αποτέλεσε πρότυπο για πολλές παρεμφερείς συμφωνίες που ακολούθησαν και έδωσαν στις αγορές τη δυνατότητα να αναπτυχθούν.

Στη διάρκεια της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης, ο Ζομπανάκης επιστράτευσε την ίδια συλλογιστική με την οποία βοήθησε την Ιταλία για να ανακυκλώσει κεφάλαια επαναφέροντάς τα σε χώρες που είχαν πληγεί από την εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου. Κι έτσι η αγορά αυτή των κοινοπρακτικών τραπεζικών δανείων αποτέλεσε έναν μηχανισμό εναλλακτικό στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, και τα στελέχη των τραπεζών έσπευσαν να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία.

Ως συνέπεια της επινοητικότητας του κ. Ζομπανάκη, το 1974 είχε υπερδιπλασιαστεί ο όγκος αυτών των ευρωδανείων φθάνοντας στα 25 δισ. δολάρια, καθώς πολλές χώρες κυριολεκτικά διαγκωνίζονταν για να έχουν πρόσβαση στα επίμαχα δάνεια.

Η ιλιγγιώδης ανάπτυξη της νέας αυτής αγοράς προσέκρουσε ασφαλώς στην κρίση του χρέους του Τρίτου Κόσμου στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Υπήρξε, ωστόσο, εξαιρετικά αποτελεσματικός μηχανισμός που σχετικά χαμηλό κόστος ανακύκλωνε περί τα 750 δισ. δολάρια μέχρι το 1982 αποτρέποντας την οικονομική κατάρρευση σε πολλές από τις πλέον ευάλωτες χώρες και μειώνοντας.

Τον Αύγουστο του 1982 ξέσπασε η κρίση του χρέους του Μεξικού και άνοιξε το κουτί της Πανδώρας με τα προβλήματα χρέους δεκάδων χωρών, που βύθισε τον κόσμο στην αστάθεια μέσα σε μια παρατεταμένη περίοδο σχοινοτενών διαπραγματεύσεων με σκοπό την αποτροπή της κατάρρευσης. Ο Ζομπανάκης διατύπωσε τις απόψεις του και πρότεινε λύσεις τον Απρίλιο της επόμενης χρονιάς σε άρθρο του στον Economist. Η αγορά κοινοπρακτικών δανείων, πάντως, ανέκαμψε και επέστρεψε σε μια νέα περίοδο θεαματικής ανάπτυξης.