"Η ιθαγένεια στο δρόμο προς τη Βουλή"

Χωρίς σημαντικές αλλαγές αναμένεται να κατατεθεί το νομοσχέδιο
Προβληματίζει ο τρόπος διοργάνωσης του δημόσιου διαλόγου

Ως έχει στις βασικές του διατάξεις θα κατατεθεί, πιθανότατα στις αρχές της μεθερχόμενης βδομάδας, το νομοσχέδιο περί ιθαγένειας. Αν και δεν αποκλείεται να γίνουν την τελευταία στιγμή μερικές διορθώσεις ή τροποποιήσεις, αυτές θα αφορούν μόνον ήσσονος σημασίας ζητήματα. Ωστόσο, τέτοιες τροποποιήσεις θα δώσουν τη δυνατότητα στην κυβέρνηση να επιχειρηματολογήσει ότι συμπεριλαμβάνει στο νομοσχέδιο και προτάσεις ή απόψεις (πέραν των ακραίων) που κατατέθηκαν στο σχετικό διαδικτυακό διάλογο από το opengov.gr

Για παράδειγμα, συζητείται να διατυπωθεί και ρητώς η πρόβλεψη περί μονογονεϊκών οικογενειών ή επίσης να τεθεί ρητώς η «για λόγους εθνικής ασφαλείας» εξαίρεση από τη χορήγηση ιθαγένειας.

Η κυβέρνηση έχει την εικόνα πως ο μεγάλος θόρυβος πέρασε και πως, σε γενικές γραμμές, δεν καταγράφηκε κάποιο ισχυρό και συνεκτικό μπλοκ αντίδρασης αντίστοιχο της «κρίσης των ταυτοτήτων», ούτε καν αντίστοιχο της διαμάχης για το βιβλίο Ιστορίας της Εκτης Δημοτικού.

Ωστόσο, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι με την κατάθεση του νομοσχεδίου θα επιχειρηθεί νέο κύμα αντιδράσεων, ιδίως από την πλευρά του ΛΑ.ΟΣ., στελέχη του οποίου εκτιμούν πως η σκληρή γραμμή τους «δικαιώθηκε». Δεν αποκλείουν, δε, ακόμη και τη διοργάνωση κεντρικής εκδήλωσης στην Αθήνα με αίτημα τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος με διπλό στόχο: Την ευρύτερη δυνατή συσπείρωση των διαφωνούντων, αλλά και τη Νέα Δημοκρατία.

Η σκληρή στάση που υιοθέτησε ο κ. Αντώνης Σαμαράς εκτιμάται από πολλές πλευρές ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί χωρίς να προκληθούν αντιδράσεις από στελέχη και μέλη που βλέπουν με σκεπτικισμό την προς τα άκρα στροφή του κόμματος - εννοείται στο συγκεκριμένο θέμα.

Μάλιστα, για να εκμεταλλευθεί η κυβέρνηση τη «δύσκολη θέση της Νέας Δημοκρατίας» συζητήθηκε η πιθανότητα να επισπευσθεί η κατάθεση του νομοσχεδίου στις αρχές της εβδομάδας που έρχεται. Τελικά, αποφασίστηκε πως, λόγω της επίσκεψης στην Αθήνα του επικεφαλής της ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, κ. Γκουτιέρες, δεν θα υπήρχε ο αναγκαίος χρόνος. Ο κ. Γκουτιέρες θα συναντηθεί με τον αρμόδιο υπουργό κ. Γιάννη Ραγκούση και στελέχη του υπουργείου την προσεχή Τρίτη.

Παρέμβαση

Πάντως, από πολλούς χώρους που ασχολούνται με τα δικαιώματα των μεταναστών εκφράζεται ο προβληματισμός για τον τρόπο που διοργανώθηκε στη χώρα μας ο δημόσιος διάλογος γύρω από το νέο νομοσχέδιο. Για παράδειγμα, πολλές φορές στη δημόσια συζήτηση φάνηκε να επικρατεί η άποψη ότι το νομοσχέδιο αφορά ακόμη και τους λαθρομετανάστες και όχι μόνον όσους ήδη νόμιμα διαμένουν στην Ελλάδα, τουλάχιστον τα τελευταία πέντε χρόνια. Ή ότι η διαδικασία χορήγησης ιθαγένειας περίπου θα είναι αυτόματη, παρότι στο σχετικό νομοσχέδιο προβλέπεται ότι η πενταετία ουσιαστικά αναγνωρίζει δικαίωμα υποβολής αίτησης και όχι κατ' ανάγκην χορήγησης ιθαγένειας.

Από τους ίδιους χώρους εκφράζεται επίσης η άποψη πως η κυβέρνηση κακώς αρκέσθηκε μόνο στο opengov.gr αφού είναι γνωστό πως σε τέτοιες περιπτώσεις ευνοείται η πρόσβαση οργανωμένων ομάδων, δίνοντας σε πολλές περιπτώσεις λανθασμένη εικόνα περί «κοινού αισθήματος».

Υποστηρίζεται -επί παραδείγματι- πως θα μπορούσαν να είχαν φροντίσει από το υπουργείο Εσωτερικών να έχουν εκδοθεί μια σειρά από εκλαϊκευτικά έντυπα και μάλιστα όχι μόνο στα ελληνικά, όπως είθισται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Επίσης, στα μείον της λεγόμενης δημόσιας διαβούλευσης καταλογίζεται και η απουσία των ίδιων των ενδιαφερομένων από τη συζήτηση - ενδεικτικό πάντως και της θέσης τους στην ελληνική κοινωνία. Τέλος, δεν διοργανώθηκαν συζητήσεις από τα κρατικά κανάλια όπως έγινε π.χ. στη Γαλλία, στη Γερμανία και στην Ιταλία.

Στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου, μεγάλη σημασία αποκτά η παρέμβαση μέσω της «Κ» του μητροπολίτη Μεσσηνίας κ. Χρυσοστόμου (βλ. διπλανή στήλη). Για πρώτη φορά διατυπώνεται από Ιεράρχη, τόσο καθαρά η θέση για τη χορήγηση ιθαγένειας σε παιδιά μεταναστών που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και φοίτησαν στα ελληνικά σχολεία. Υπενθυμίζεται πως, μέχρι σήμερα, από κορυφαίους εκκλησιαστικούς παράγοντες είχε εκφραστεί με σαφήνεια μόνο αρνητική θέση απέναντι στο νομοσχέδιο.

[Του κ. Τάκη Καμπύλη, Καθημερινή, 17/1/2010]

Να επισημάνω για λόγους τάξεις ως προς τα ανωτέρω ότι, η ΝΔ μέσω του προέδρου της Α. Σαμαρά δεν διαφωνεί με το νομοσχέδιο επί της αρχής του, δηλαδή για την απονομή της ιθαγένειας, αλλά υποστηρίζει πώς τα παιδιά θα παίρνουν την ιθαγένεια στα 18 τους, με την προϋπόθεση να έχουν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευσή τους. [Στέφανος Κασιμάτης, Καθημερινή, 17/1/2010]

«Η Εκκλησία δεν εξαιρεί κανέναν...»

«Πώς να ξεχωρίσω ένα παιδί μεταναστών που γεννήθηκε εδώ, όταν ο κάθε ένας που απολαμβάνει της ελληνικής παιδείας είναι Ελληνας; Πώς, λοιπόν, θα κάνω αυτή τη διάκριση; Οταν το παιδί αυτό έχει γεννηθεί και έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα, έχει σπουδάσει στα ελληνικά σχολεία, γιατί πρέπει να τον διακρίνω από τους άλλους;».

Ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος, καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας, με δηλώσεις του στην «Κ», σημειώνει ότι «δεν υπάρχουν πλέον κάστες και κλειστές κοινωνίες στον χώρο που ζούμε» και προσθέτει: «Ζούμε σε μια διαπολιτισμική κοινωνία, όπου οι Εκκλησίες, και στον χώρο της Ευρώπης και εδώ στην πατρίδα μας, πρέπει να συμβάλουν σε αυτή τη διαλεκτική μεταξύ των ανθρώπων και, κυρίως, να διακηρύττουν τον σεβασμό στην ετερότητα. Και ο σεβασμός στην ετερότητα σημαίνει πως αποδέχομαι τον άλλον όπως είναι και όχι όπως εγώ θα ήθελα να είναι, κομμένο και ραμμένο στα δικά μου μέτρα. Τον σέβομαι, έμπρακτα ανταποκρίνομαι σε αυτόν, τον έχω ως έναν ισότιμο και ισόκυρο συνομιλητή μου».

Ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας υπενθυμίζει πως «η Εκκλησία από την ίδια τη φύση και την ταυτότητά της δεν μπορεί να εξαιρέσει κανέναν. Δεν κάνει κανένα διαχωρισμό, μεριμνά ώστε τα παιδιά κυρίως, αλλά και οι μεγάλοι, να βρουν αυτό που αναζητούν, έναν καλύτερο κόσμο εδώ στην πατρίδα μας. Η Εκκλησία μπορεί με τον καλύτερο τρόπο να ανταποκριθεί σε αυτούς τους ανθρώπους και να μείνει μακριά από οποιαδήποτε άλλη διένεξη που αφορά το νομοθετικό πλαίσιο με το οποίο προσπαθεί η εκάστοτε κυβέρνηση να λύσει ή να αντιμετωπίσει το λεγόμενο μεταναστευτικό πρόβλημα».

Ο κ. Χρυσόστομος χαρακτηρίζει απηρχαιωμένες τις απόψεις εκείνων που υποστηρίζουν ότι οι μετανάστες δεν έχουν θέση στην ελληνική κοινωνία και υπενθυμίζει πως, αν επικρατούσε αυτή η αντίληψη μεταπολεμικά, όταν χιλιάδες Ελληνες αναζητούσαν καλύτερη τύχη στην Αμερική και στην Γερμανία, «σήμερα δεν θα υπήρχε ο ελληνισμός της διασποράς που ξέρουμε όλοι τον θετικό και ουσιαστικό ρόλο που παίζει στην ανάπτυξη και στην ευημερία του τόπου μας». Απαντώντας σε εκείνους τους Ιεράρχες που ανησυχούν ότι κινδυνεύει να χαθεί η «καθαρότητα» της Ελλάδας και του Ελληνισμού σημειώνει: «Ο Ελληνισμός ποτέ δεν σκέφτηκε με κριτήρια αρίας φυλής να διαφυλάξει την φερεγγυότητα του ελληνικού πολιτισμού. Ο ελληνικός πολιτισμός έχει άλλα κριτήρια και άλλες αρχές, την ελευθερία του ανθρώπου και τον σεβασμό στην αξιοπρέπεια του ανθρωπίνου προσώπου, μέσα από τις οποίες αναδεικνύεται διαχρονικά».

[Του κ. Νίκου Παπαχρήστου, Καθημερινή, 17/1/2010]

Από τον «ανοιχτό» 19ο αιώνα στον «κλειστό» 20ό

«Οσοι αυτόχθονες κάτοικοι της Επικράτειας της Ελλάδος πιστεύουσιν εις Χριστόν, εισίν Ελληνες και απολαμβάνουσιν άνευ τινός διαφοράς όλων των πολιτικών δικαιωμάτων. Η Διοίκησις θέλει φροντίσει να εκδώση προσεχώς νόμον περί πολιτογραφήσεως των ξένων, όσοι έχουσι την επιθυμία να γίνωσιν Ελληνες».

Με αυτή τη διάταξη, το επαναστατικό Σύνταγμα της Επιδαύρου του 1822 καταγράφει για πρώτη φορά στην νέα ελληνική ιστορία ποιοι (μπορεί να) είναι Ελληνες πολίτες. Στοn βαθμό που ο αγώνας για την εθνικοποίηση των συνειδήσεων των επαναστατημένων Ελλήνων είναι ακόμη στις απαρχές του, το στοιχείο του εδάφους αναζητεί την πολιτικά πιο πρόσφορη συμμαχία του στην θρησκευτική πίστη.

Ο πρώτος νόμος σχετικά με την ελληνική ιθαγένεια δημοσιεύθηκε το 1835 και σηματοδοτεί πλέον την κανονιστική μετάβαση προς το δίκαιο της καταγωγής. Οι διατάξεις περί ιθαγένειας του Αστικού νόμου του 1856 επιβίωσαν για έναν ολόκληρο αιώνα, καθώς διατηρήθηκαν σε ισχύ ώς τη δημοσίευση του Κώδικα της Ελληνικής Ιθαγένειας του 1955.

Ο κανόνας της ιθαγένειας κατά τη διάρκεια του αιώνα αυτού βρίσκεται στη διατύπωση: «Ελλην είναι ο εξ Ελληνος πατρός γεννηθείς». Η κατά κοινή ομολογία, σημαντικότερη τομή που έχει καταγραφεί έως τώρα στο δίκαιο της ελληνικής ιθαγένειας είναι η προσθήκη της λέξης «Ελληνίδας» στο προηγούμενο άρθρο, μόλις το 1984. Πλέον, οι Ελληνίδες αποκτούν, κρατούν και κληροδοτούν τη δική τους ιθαγένεια.

Οι διαδοχικές προσαρτήσεις νέων εδαφών στην ελληνική επικράτεια είχε πάντοτε δύο κύριες επιπτώσεις: αφενός μεν, για τους ομογενείς κατοίκους των προσαρτώμενων εδαφών την αυτόματη κτήση της ελληνικής ιθαγένειας, ενώ για τους υπόλοιπους που διατηρούσαν την Οθωμανική υπηκοότητα προβλεπόταν ένα ικανό χρονικό διάστημα παραμονής τους, με την παρέλευση του οποίου ήταν υποχρεωμένοι να μεταναστεύσουν. Οι ανταλλαγές πληθυσμών του 1919 και του 1923 είχαν ως αποτέλεσμα την συλλήβδην κτήση της ελληνικής ιθαγένειας για τους ανταλλαγέντες, με το λεγόμενο σύστημα της αθρόας πολιτειοποίησης.

Από τις αρχές του 20ού αιώνα, η ανερχόμενη αμηχανία της πολιτείας αναφορικά με την ιθαγένεια σχετίζεται με την υπερπόντια ελληνική μετανάστευση. Ο νόμος του 1856 προέβλεπε την αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας σε περίπτωση πολιτογράφησης στο εξωτερικό. Με δεδομένο ότι το διογκούμενο κύμα των μεταναστών από τα τέλη του 19ου αιώνα είχε ως προορισμό κράτη στα οποία εφαρμόζεται το δίκαιο του εδάφους (ΗΠΑ, Αυστραλία, κ.λπ.), η νομοθεσία που προέβλεπε την λεγόμενη αποκλειστικότητα της ελληνικής ιθαγένειας είχε ως αποτέλεσμα την απώλειά της από τα παιδιά χιλιάδων Ελλήνων μεταναστών στα κράτη αυτά. Ο Ελληνας νομοθέτης σπεύδει, το 1914, να διορθώσει και έτσι καταγράφεται το πρώτο μαζικό δείγμα κτήσης διπλής ιθαγένειας στην ελληνική ιστορία.

Το 1926 –μόλις τρία χρόνια μετά τη Σύμβαση της Λωζάννης– το ελληνικό κράτος προβλέπει νομοθετικά την αφαίρεση της ελληνικής ιθαγένειας των «αλλογενών» πολιτών. Ο εμφύλιος πόλεμος αποτελεί το σημείο τομής στην σύγχρονη ελληνική ιστορία ένθεν του οποίου το μέτρο της στέρησης της ιθαγένειας έλαβε μαζικές διαστάσεις. Οι πολίτες που στερούνται τις ιθαγένειες ανήκουν σε δύο κατηγορίες: είναι είτε κομμουνιστές είτε μειονοτικοί. Εάν στην περίπτωση των κομμουνιστών, το μέτρο της αφαίρεσης της ιθαγένειας είναι ένδειξη της μετάθεσης του ταξικού στον εθνικό εχθρό, η εφαρμογή του στην περίπτωση των μειονοτικών είναι μια επιχείρηση ολοκλήρωσης αυτού που οι ανταλλαγές πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας - Βουλγαρίας δεν πρόλαβαν να περατώσουν: την έξοδο των μειονοτήτων.

Η μεταπολίτευση φέρνει το τέλος στις στερήσεις ιθαγένειας των αντιφρονούντων και εισάγεται σχετική διάταξη στο Σύνταγμα του 1975. Παρά ταύτα, το μέτρο της στέρησης της ελληνικής ιθαγένειας των «αλλογενών», δηλαδή των μειονοτικών –της Θράκης πλέον– καταργείται μόλις το 1998.

Η δεκαετία του ’90, η πρώτη δεκαετία εντατικοποίησης των μεταψυχροπολεμικών μεταναστευτικών ροών προς την Ελλάδα, έχει ως σήμα κατατεθέν τις λεγόμενες ελληνοποιήσεις των Ποντίων από τις διάδοχες χώρες της ΕΣΣΔ με διαδικασίες «υπερεπείγοντος», ενώ η πρώτη δεκαετία του 2000 συνοδεύεται από έντονη κινητικότητα, εισάγοντας νέο Κώδικα Ελληνικής ιθαγένειας (2004) με σημαντικό αριθμό εγκυκλίων για την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικό των νέων ρυθμίσεων είναι η απροθυμία αλλά και (ώς ένα σημείο) η εύλογη δυσκολία της ελληνικής διοίκησης να διαχειριστεί το μεταναστευτικό στις μακροσκοπικές του διαστάσεις, επιβεβαιώνοντας την επιβίωση έντονων αγκυλώσεων έναντι της κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας από τον οποιονδήποτε με την εξαίρεση των «παλιννοστούντων» από την πρώην ΕΣΣΔ.

Το 2001, η ελληνική πολιτεία, για να προλάβει την αύξηση των αιτήσεων πολιτογράφησης, καθώς έκλεινε η δεκαετία από την άφιξη σημαντικού τμήματος μεταναστών, εισάγει διά νόμου την υποχρέωση καταβολής παραβόλου αξίας μισού εκατομμυρίου δρχ. προκειμένου να μπορέσει να αποκρούσει το επερχόμενο κύμα αύξησης των αιτήσεων πολιτογράφησης. Οι χρονικές προϋποθέσεις προηγούμενης παραμονής στη χώρα διαδοχικά συνεχώς αυξάνονται. Με τον νόμο του 1993, τα τρία χρόνια γίνονται πέντε και τα οχτώ χρόνια γίνονται δέκα, ενώ τελικώς το 2001, καταργείται η προϋπόθεση παραμονής στη χώρα μετά την κατάθεση αίτησης. Η προσπάθεια είναι προφανής: η όσο το δυνατόν ισχυρότερη θωράκιση έναντι των αυξανόμενων εν δυνάμει αιτήσεων πολιτογράφησης.

Η αρχή του εδάφους

Το 1941, ένας τμηματάρχης του ελληνικού υπουργείου Εσωτερικών, έγραφε τα εξής απλά με τα οποία ξεκινούσε ένα κλασικό έκτοτε εγχειρίδιο για την ελληνική ιθαγένεια: «[Π]ολιτεία εισροής μεγάλου αριθμού μεταναστών εφαρμόζουσα την αρχήν του jus sanguinis (δίκαιον του αίματος) θα εκινδύνευε να κατακλυσθή με την πάροδον του χρόνου, υπό αλλοδαπών εγκατεστημένων εν αυτή μονίμως. Και είναι προφανής ο κίνδυνος, ον θα διέτρεχε η πολιτεία αυτή. Με την εφαρμογή του jus sanguinis, ο πληθυσμός ωρισμένων κρατών της Αμερικής θα είχε ταχύτατα πληθυσμόν κατά πλειονότητα εξ αλλοδαπών συνιστάμενον, εάν οι απόγονοι των μεταναστών διετήρουν την εθνικότητα της καταγωγής τους. Προς αποτροπήν του κινδύνου τούτου, η πολιτεία ευρίσκεται εις την αναπόδραστον ανάγκην να επιζητήση αντί πάσης θυσίας ν’ απορροφήση τους κατακλύσαντας την χώραν της αλλοδαπούς, εφορμόζουσα ευρύτατα την αρχήν του jus soli (του εδάφους)».

70 χρόνια πίσω, στην αρχή της πιο δύσκολης δεκαετίας της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, ο τμηματάρχης του υπουργείου Εσωτερικών ήταν σε θέση να καταλάβει αυτό που σήμερα κάποιοι αρνούνται. Ας σκεφτούμε όμως ποια ή τι θα ήταν αυτή η χώρα εάν ακολουθούσε το δόγμα «Ελληνας γεννιέσαι, δεν γίνεσαι». Η ίδια η ιστορία της ελληνικής ιθαγένειας υπαγορεύει ότι Ελληνας και γεννιέσαι και γίνεσαι. Αυτή είναι η πρόκληση του –ας ελπίσουμε– ανοιχτού 21ου αιώνα.

[Του κ. Δ. Χριστόπουλου, επίκουρου καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου, Καθημερινή, 17/1/2010]

Κι επειδή μας αρέσει το αυτομαστίγωμα, ας δούμε τι γίνεται και στην Ευρώπη με το ίδιο θέμα:

Αρνητική η ελληνική πολιτική Τι ισχύει για την ιθαγένεια στην Ευρώπη

Την πλέον αναχρονιστική πολιτική απόδοσης ιθαγένειας και συμμετοχής των μεταναστών στον δημόσιο βίο της χώρας διαθέτει η Ελλάδα μεταξύ 27 ευρωπαϊκών κρατών που περιλαμβάνονται στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Πολιτικών Ενταξης Μεταναστών (Migrant IntegratioPolicy Index - MIPEX). Τον δείκτη δημιούργησε το 2004 ο τότε αρμόδιος Ευρωπαίος Επίτροπος Φράνκο Φρατίνι στο πλαίσιο των προσπαθειών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για διαμόρφωση ενιαίας μεταναστευτικής πολιτικής. Αντίστοιχες αρνητικές πολιτικές ιθαγένειας και πολιτικής συμμετοχής παρουσιάζουν η Λεττονία, η Τσεχία και η Πολωνία που, όμως, φιλοξενούν πολύ μικρό αριθμό μεταναστών. Εξίσου αρνητική πολιτική ιθαγένειας, αδικαιολόγητη ως προς τον βαθμό συμμετοχής των μεταναστών στην οικονομία και την κοινωνία, έχει εκτός από την Ελλάδα και η Κύπρος. Επίσης, Ελλάδα και Αυστρία έχουν τα υψηλότερα παράβολα (1.500 ευρώ) για την αίτηση χορήγησης ιθαγένειας.

Πορτογαλία, Σουηδία και Βέλγιο κατατάσσονται στην κορυφή του πίνακα πολιτικών πολιτογράφησης, με ρυθμίσεις ευνοϊκότερες ακόμη και από αυτές του Καναδά. Μεταξύ των υπολοίπων κρατών, άλλα έχουν κλειστές μεν πολιτικές ιθαγένειας για την 1η γενιά, παρέχουν όμως ευνοϊκότερους όρους στη 2η γενιά, ή δίνουν δυνατότητα ψήφου, ή δυνατότητα συμμετοχής στη δημόσια διαβούλευση για θέματα που τους αφορούν (μεταναστευτική πολιτική). Στην Ελλάδα ούτε το τελευταίο ικανοποιείται, αφού στην Εθνική Επιτροπή για την Ενταξη των Μεταναστών δεν συμμετέχουν εκπρόσωποι μεταναστών!

Για τη δεύτερη γενιά

Οπως έχει σημειώσει σε έρευνά του ο συντάκτης του ελληνικού κεφαλαίου του MIPEX και διευθυντής του Εθνικού Παρατηρητηρίου για τον Ρατσισμό και τη Ξενοφοβία κ. Μίλτος Παύλου, στο 60% των ευρωπαϊκών κρατών η ιθαγένεια παραχωρείται σε όσους έχουν γεννηθεί στη χώρα (2η γενιά) είτε αυτόματα (25%), είτε ύστερα από τρία έτη (22%), είτε ύστερα από πέντε έτη (19%). Ακόμη και σε χώρες με αυστηρές προϋποθέσεις για απόδοση ιθαγένειας (Αυστρία, Ιταλία, Κύπρος) προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για τη 2η γενιά. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα με δεύτερη γενιά μεταναστών που δεν έχει θεσμοθετήσει καμία ειδική ρύθμιση.

Συγκεκριμένα η ιθαγένεια χορηγείται:

- Αυτόματα, με τη γέννηση, στα τέκνα νομίμως διαμενόντων γονέων σε Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Νορβηγία, Λιθουανία, Λεττονία, Ιρλανδία, Βέλγιο.

- Μετά τρία χρόνια νόμιμης διαμονής των γονέων σε Γερμανία, Φινλανδία, Δανία, Αυστρία, Ελβετία, Ουγγαρία.

- Μετά πέντε χρόνια νόμιμης διαμονής των γονέων σε Ισπανία, Ολλανδία, Μάλτα, Λουξεμβούργο, Εσθονία.

- Μετά οκτώ χρόνια νόμιμης διαμονής των γονέων στην Κύπρο.

- Μετά 10 χρόνια νόμιμης διαμονής σε Σλοβενία, Σλοβακία, Πολωνία.

- Στη Σουηδία, ο/η έφηβος αποφασίζει στα 15 χρόνια -που θεωρείται ηλικία νομιμότητας- εάν επιθυμεί την ιθαγένεια.

- Στη Γαλλία και την Ιταλία χορηγείται αυτόματα στα 18 έτη, σε όσα παιδιά έχουν γεννηθεί στη χώρα.

- Στην Τσεχία και την Ελλάδα έχουν δικαίωμα υποβολής αίτησης και ελάχιστη πιθανότητα απόκτησης μετά την ενηλικίωση.

Πρώτη γενιά, πρόσφυγες

Σε ό,τι αφορά την 1η γενιά, ο κ. Παύλου σημειώνει στην έρευνά του ότι μεταξύ των 27 κρατών «στο 41% η ιθαγένεια χορηγείται σε λιγότερο από 5-6 χρόνια νόμιμης διαμονής και στο 50% σε 8-10 χρόνια».

Μεταξύ των 15 κρατών-μελών της παλαιάς Ε.Ε. (πριν από την ένταξη των κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, Κύπρου και Μάλτας), στα οποία συγκεντρώνεται και ο μεγαλύτερος αριθμός μεταναστών, η ιθαγένεια στην 1η γενιά χορηγείται ως εξής:

- Μετά 3-4 χρόνια νόμιμης διαμονής στο Βέλγιο και την Ιρλανδία.

- Μετά πέντε χρόνια νόμιμης διαμονής σε Ολλανδία, Γαλλία, Φινλανδία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο.

- Μετά οκτώ χρόνια νομιμότητας στη Γερμανία.

- Μετά εννέα χρόνια νόμιμης διαμονής στη Δανία.

- Μετά 10 χρόνια υπάρχει δικαίωμα αίτησης για τη χορήγησή της σε Αυστρία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Λουξεμβούργο, Ελλάδα.

- Χωρίς εξετάσεις γλώσσας η ιθαγένεια χορηγείται σε Βέλγιο, Ιρλανδία, Ιταλία, Σουηδία.

- Με εξετάσεις για την καλή γνώση γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού, χορηγείται σε Αυστρία, Δανία, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο.

- Στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες η ιθαγένεια χορηγείται άμεσα σε 12 κράτη: Σουηδία, Φινλανδία, Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία.

- Τον Κώδικα Ιθαγένειας, ώστε να ανταποκριθούν στα σύγχρονα δεδομένα, εκσυγχρόνισαν σχετικά πρόσφατα οι Γερμανία (1999), Βέλγιο (2000), Λουξεμβούργο (2001), Σουηδία (2001), Φινλανδία (2003), Πορτογαλία (2006).

Το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι

Στα μισά από τα 27 κράτη-μέλη οι μετανάστες ψηφίζουν και στο 18% ψηφίζουν και εκλέγονται στις τοπικές εκλογές. Οπως σημειώνεται στην Κοινή Δημόσια Δήλωση περί Ιθαγένειας και Πολιτογράφησης Μεταναστών που έχει υπογράψει μεγάλος αριθμός επιστημόνων και διανοουμένων «Τι θα λέγαμε και πώς θα αντιδρούσαμε εάν Ελληνες μετανάστες στην Αμερική, τη Γερμανία κ.α. είχαν δικαίωμα (υποχρέωση) μόνο να εργάζονται; Η απουσία συμμετοχής στις δημοτικές εκλογές, τουλάχιστον, αποτελεί έλλειμμα δημοκρατίας στα κράτη όπου οι μετανάστες αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι του εργατικού δυναμικού. Η αβάσιμη κινδυνολογία περί αλλοίωσης του έθνους και περί φυλετικής διαφοροποίησης μπορεί να προκαλέσει μόνο θύματα βίας, δυσανεξίας, χειραγώγησης, απογοήτευσης και ματαίωσης».

[Της κας Μαρίας Δεληθανάση, Καθημερινή, 17/1/2010]